Onye nrụpụta ala kachasị ukwuu na Greenland: Ndị ọrụ US na Denmark gbara mbọ n'afọ gara aga ka ha ghara ire Tambliz rare earth ground nye ụlọ ọrụ China
[Ederede/Netwọk Onye Na-ahụ Ihe Xiong Chaoran]
Ma n'oge ọchịchị mbụ ya ma ọ bụ n'oge na-adịbeghị anya, Onyeisiala mba Amerịka a họpụtara, Trump, anọwo na-ekwusi okwu ike mgbe niile gbasara ihe a na-akpọ "ịzụta Greenland", ebumnuche ya gbasara akụ sitere n'okike na esemokwu ya na China apụtala ìhè.
Dịka akụkọ Reuters si kwuo na Jenụwarị 9, oge mpaghara ahụ, Greg Barnes, onye isi ụlọ ọrụ Tanbreez Mining, onye na-emepụta ihe na-adịghị ahụkebe na Greenland, kpughere na ndị ọrụ si United States na Denmark gbara ụlọ ọrụ ahụ ume n'afọ gara aga ka ọ ghara ire ọrụ ya nye ụlọ ọrụ ndị jikọtara na China. O kwuru na ụlọ ọrụ ya na United States na-enwe mkparịta ụka mgbe niile iji nyochaa nhọrọ ego maka ịmepụta ihe ndị dị mkpa na Greenland.
N'ikpeazụ, Barnes rere ihe onwunwe nke Tamblitz rare earth mine, otu n'ime ebe nchekwa ụwa kachasị ukwuu n'ụwa, nye Kritiko Metals, nke isi ụlọ ọrụ ya dị na New York, USA. Dịka ụlọ ọrụ US si kwuo, ọnụ ahịa nnweta ya dị ala karịa nke ụlọ ọrụ China nyere.
Akụkọ ahụ kwenyere na ihe a mere na-egosi na ndị ọrụ gọọmentị US enweela mmasị akụ na ụba ogologo oge n'ókèala Danish nke nwere onwe ya ogologo oge tupu Trump amalite ịtụle inweta Greenland n'izu ndị na-adịbeghị anya. Ndị nyocha kwenyere na United States yiri ka ọ na-agbalị ịgbanwe "iwu egwuregwu" maka ọrụ ala dị ụkọ. Ndị ọrụ gọọmentị US na-agbalị ibelata mmetụta China nwere na Central African Copper Belt nke bara ọgaranya site n'ịchịkwa Greenland.
Barnes, onyeisi ụlọ ọrụ Tanbreez Mining nkeonwe, kwuru na ndị ọrụ US gara ndịda Greenland ugboro abụọ n'afọ gara aga, ebe ọrụ Tanbreez, otu n'ime ebe nchekwa ala kachasị ukwuu n'ụwa, dị.
Ndị ọrụ gọọmentị Amerịka a agaala ebe ahụ ugboro ugboro iji ziga ozi nye Tamblitz Mining nke na-enweghị ego: Erela nnukwu ebe nchekwa ihe ndị dị n'ime ala nye ndị na-azụ ahịa nwere njikọ na China.
Reuters enweghị ike ịkpọtụrụ Ngalaba Mba Ọzọ nke US ozugbo maka okwu gbasara akụkọ ahụ. Ụlọ Ọcha azaghị arịrịọ maka okwu ahụ, Minista Mba Ọzọ nke Denmark ekweghịkwa ikwu okwu.
N'ikpeazụ, Barnes rere onye nwe ala Tambriz nye Critical Metals nke dị na New York n'otu nkwekọrịta dị mgbagwoju anya nke a ga-emecha n'afọ a, na-enye Critical Metals njikwa otu n'ime ebe nchekwa ụwa kachasị ukwuu n'ụwa.
Dịka data sitere na Global Geological and Mineral Information System nke Ministry of Natural Resources si kwuo, mkpokọta ihe dị na rare earth oxide (TREO) nke ọrụ Tambliz dị nde tọn 28.2. Dabere na olu akụrụngwa a, Tambliz abụrụla otu n'ime ebe nchekwa ụwa kachasị ukwuu n'ụwa, yana ijeri tọn 4.7 nke ore. Oke oxides dị ụkọ dị na ebe nchekwa ahụ na-aza 27% nke mkpokọta oxides dị ụkọ, uru nke ala dị arọ dị ụkọ dị elu karịa nke ihe ndị dị ụkọ dị nro. Ozugbo e tinyere ya n'ọrụ mmepụta, ebe a na-egwupụta ihe nwere ike inye ihe ndị dị ụkọ dị ụkọ nke Europe na North America chọrọ. Financial Times kwukwara na a na-eme atụmatụ na Greenland nwere nde tọn 38.5 nke ụwa dị ụkọ oxides, ebe mkpokọta ihe nchekwa dị n'akụkụ ụwa ndị ọzọ bụ tọn nde 120.
Ozi Tony Sage, onyeisi ụlọ ọrụ Cretico Metals, kpughere na-adọrọ mmasị karịa.
“E nwere nnukwu nrụgide ka a ghara ire (Tambriz Mining) nye China,” Sage kwuru na Barnes nabatara ego ruru nde dọla ise na nde dọla abụọ na iri na otu na Kritiko Metals dị ka ụgwọ maka ọrụ ahụ, ọnụahịa dị ala karịa nke ụlọ ọrụ China nyere.
Dịka akụkọ ahụ si kwuo, Barnes kwuru na nnweta ahụ enweghị njikọ na onyinye sitere na China na ndị ọzọ n'ihi na onyinye ndị ahụ ekwughị nke ọma otu esi akwụ ụgwọ. Barnes ma ọ bụ Saich akọwaghị ndị ọrụ US ha zutere ma ọ bụ aha ụlọ ọrụ China nyere onyinye ahụ.
Malite n'afọ gara aga, Kritiko Metals tinyere akwụkwọ maka Ngalaba Nchebe nke US maka ego iji mepụta ebe a na-emepụta ihe ndị dị ụkọ n'ụwa. Ọ bụ ezie na usoro nyocha ahụ akwụsịla ugbu a, Saich na-atụ anya na usoro ahụ ga-amaliteghachi mgbe Trump batara n'ọchịchị. O kpughekwara na ụlọ ọrụ ya enweela mkparịta ụka gbasara ọkọnọ na onye ọrụ nchekwa Lockheed Martin ma na-achọkwa ịkparịta ụka na Raytheon na Boeing. N'ezie, onye nke atọ kachasị etinye ego na Kritiko Metals bụ American Jianda Company, onye isi ụlọ ọrụ ya bụ Howard Lutnick, onye Trump họpụtara maka odeakwụkwọ azụmaahịa US ọzọ.
Rare Earth bụ ihe onwunwe atụmatụ dị ụkọ nke a na-anaghị emegharị emegharị, okwu a na-akpọkarị ihe mejupụtara ígwè iri na asaa, nke a maara dị ka "MSG ụlọ ọrụ mmepụta ihe", ọ dọtawokwa ọtụtụ mmasị n'ihi ojiji ha sara mbara n'ọhịa ike na teknụzụ agha dị elu. Akụkọ nyocha nke ndị omeiwu US gosiri n'otu oge na ngwa agha teknụzụ dị elu nke US dabere na ala dị ụkọ. Dịka ọmụmaatụ, ụgbọelu agha F-35 chọrọ kilogram 417 nke ihe ndị dị ụkọ, ebe ụgbọ mmiri nuklia na-eji ihe karịrị tọn 4 nke ala dị ụkọ.
Reuters kwuru na mkpa na mkpa nke ala ndị dị ụkọ emeela ka asọmpi siri ike n'etiti ndị otu ọdịmma ndị ọdịda anyanwụ megide China, iji mee ka China ghara ịchịkwa oke ala ndị dị ụkọ nke China n'ihe gbasara igwu ala na nhazi ala ndị dị ụkọ. China bụ onye na-emepụta ma na-ebupụ ala ndị dị ụkọ kacha elu n'ụwa, ma ugbu a ọ na-achịkwa ihe dị ka 90% nke ala ndị dị ụkọ n'ụwa. Ya mere, ụfọdụ mba ọdịda anyanwụ dịka United States na-echegbu onwe ha nke ukwuu na China ga-eme ka ha "kpagbuo" ya, ha etinyekwala aka n'ịchọta na iwulite usoro ala ọhụrụ dị ụkọ.
Akụkọ ahụ kwuru na ndị nyocha kwuru na ọrụ dịka Tambliz abụghị ihe a na-ewere na mbụ dị ka ihe na-adọrọ mmasị maka itinye ego, mana o yiri ka mba Amerịka na-agbalị ịgbanwe "iwu egwuregwu" maka ọrụ ụwa dị ụkọ. Ire ọrụ Tambliz nye ụlọ ọrụ Amerịka na-egosi na ndị ọrụ US na-agbalị ibelata mmetụta China nwere na eriri ọla kọpa Central Africa bara ụba site n'ịchịkwa Greenland.
Dwayne Menezes, onye nduzi nke Polar Research and Policy Initiative (PRPI) nke dị na London, kwenyere na ọ bụ ezie na Greenland na-ekwu na ọ "abụghị maka ire ere," ọ na-anabata ọrụ azụmahịa na itinye ego ka ukwuu site na United States.
Greenland dị n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ nke North America, n'etiti Oké Osimiri Arctic na Oké Osimiri Atlantic. Ọ bụ agwaetiti kachasị ukwuu n'ụwa nwere ihe dị ka mmadụ 60,000. Ọ bụbu obodo ndị Denmark ma nweta ọchịchị onwe ya na 1979. O nwere ndị omeiwu nke ya. Agwaetiti a, nke ice kpuchiri n'ọtụtụ ebe, nwere nnukwu akụ sitere n'okike, ebe nchekwa mmanụ na gas sitere n'okike dị n'ime ala na n'ụsọ oké osimiri dịkwa oke ukwuu. Agwaetiti ahụ nwere onwe ya, mana Denmark na-eme mkpebi amụma mba ofesi na nchekwa ya.
N'ọnwa Ọgọstụ afọ 2019, a chọpụtara na Onyeisiala mba Amerịka mgbe ahụ bụ Trump na ndị ndụmọdụ ya kwurịtara okwu n'onwe ha gbasara ịzụta Greenland, ala Denmark nwere onwe ya, mana Minista mba ofesi nke Greenland bụ Ane Lone Bagger jụrụ echiche ahụ: "Anyị dị njikere maka azụmaahịa, mana Greenland 'abụghị maka ọrịre'."
Na Nọvemba 25, 2024, Alexander B. Gray, onye otu dị elu na American Foreign Policy Council (AFPC) ma bụrụkwa onye bụbu onyeisi ndị ọrụ nke White House National Security Council n'ọchịchị Trump, bipụtara akụkọ echiche na Wall Street Journal na-ekwu na mgbe ọ malitere ọchịchị nke abụọ ya, Trump kwesịrị ịga n'ihu n'azụmahịa ya na-agwụchabeghị - ịzụta Greenland.
Gray kwenyere na Greenland "chọrọ ịnọọrọ onwe ya" nakwa na United States "achọọla ya ogologo oge", mana ihe kacha kpatara ya ka bụ China na Russia. O kwuru na ihe China na Russia mere na mpaghara Arctic n'afọ ndị na-adịbeghị anya kwesịrị ịkpata "nchegbu dị oke njọ", karịsịa ebe ọ bụ na Greenland nwere akụ ndị sitere n'okike bara ụba dịka ọlaedo, ọlaọcha, ọla kọpa, mmanụ, uranium, na mineral dị ụkọ, "nke na-enye ndị mmegide ohere", Greenland enweghịkwa ike ịlụ ọgụ naanị ya.
Iji mezuo nke a, o kwuru na Trump kwesịrị iru "nkwekọrịta nke narị afọ a" iji gbochie ihe iyi egwu nye nchekwa na ọdịmma akụ na ụba nke ndị ọdịda anyanwụ. O chekwara na mba Amerịka nwere ike ịnwa iṅomi "Compact of Free Association" nke ya na mba ndị dị na ndịda Pacific ruru ma guzobe mmekọrịta a na-akpọ "mba nwere njikọ onwe ya" na Greenland.
Dịka a tụrụ anya ya, Trump enweghị ike ichere ka a ṅụọ ya iyi n'ihu ọha ma yie ya egwu "inweta Greenland" ọtụtụ ugboro. Na Jenụwarị 7, oge mpaghara, iyi egwu Trump iji ike chịkwaa Greenland ghọrọ isi akụkọ na nnukwu mgbasa ozi gburugburu ụwa. N'okwu ya na Mar-a-Lago, ọ jụrụ iwepụ ohere nke "ijikwa Panama Canal na Greenland site na mmanye agha ma ọ bụ akụ na ụba." N'otu ụbọchị ahụ, ọkpara Trump, Donald Trump Jr., gara leta Greenland nkeonwe.
Reuters kọwara usoro okwu Trump dị ka nke na-egosi na ọ ga-agbaso amụma mba ofesi na-emegiderịta onwe ya nke na-eleghara ụkpụrụ ọchịchị obodo anya.
N'ịzaghachi iyi egwu ike nke Trump, Praịm Minista Denmark, Mette Frederiksen, kwuru na mkparịta ụka ya na ndị mgbasa ozi Denmark TV2 na United States bụ "onye kacha mkpa na onye kacha nso" Denmark, na ya ekwetaghị na United States ga-eji ụzọ agha ma ọ bụ akụ na ụba hụ na a na-achịkwa Greenland. O kwughachiri na ọ na-anabata United States itinye ego karịa na mpaghara Arctic, mana "a ga-eme nke a n'ụzọ ga-asọpụrụ ndị Greenland."
Frederiksen kwusiri ike na "ebe gọọmentị ga-amalite doro anya nke ọma: ọ bụ ndị Greenlanders ga-ekpebi ọdịnihu nke Greenland, Greenland ga-abụkwa nke ndị Greenlanders."
“Ka m kwuo ya ọzọ, Greenland bụ nke ndị Greenland. Ọdịnihu anyị na ọgụ anyị maka nnwere onwe bụ ọrụ anyị.” Na Jenụwarị 7, oge mpaghara, Mute Bourup Egede, Praịm Minista nke Gọọmentị Greenland Nwere Onwe Ya, kwuru na mgbasa ozi ọha: “Ọ bụ ezie na ndị ọzọ, gụnyere ndị Dane na ndị America, nwere ikike ikwu echiche ha, anyị ekwesịghị ịbụ ndị ajọ omume ma ọ bụ kwe ka nrụgide mpụga manye anyị ịpụ n'ụzọ anyị. Ọdịnihu bụ nke anyị, anyị ga-akpụzikwa ya.” Egede kwughachiri na gọọmentị ya na-arụ ọrụ maka nkewa Greenland na Denmark n'ikpeazụ.
Isiokwu a bụ isiokwu pụrụ iche nke Observer.