Các biện pháp kiểm soát môi trường đang thu hút sự chú ý của thị trường, khiến tình hình thương mại Mỹ-Trung bị soi xét kỹ lưỡng.
Baofeng Media, ngày 15 tháng 10 năm 2025 2:55 chiều
Ngày 9 tháng 10, Bộ Thương mại Trung Quốc tuyên bố mở rộng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm. Ngày hôm sau (10 tháng 10), thị trường chứng khoán Mỹ giảm mạnh. Đất hiếm, nhờ đặc tính dẫn điện và từ tính tuyệt vời, đã trở thành vật liệu quan trọng trong công nghiệp hiện đại, và Trung Quốc chiếm khoảng 90% thị trường chế biến đất hiếm toàn cầu. Việc điều chỉnh chính sách xuất khẩu này đã tạo ra sự bất ổn cho các ngành công nghiệp xe điện, bán dẫn và quốc phòng của châu Âu và Mỹ, gây ra biến động thị trường. Có nhiều lo ngại về việc liệu động thái này có báo hiệu một sự thay đổi mới trong quan hệ thương mại Trung-Mỹ hay không.
Nguyên tố đất hiếm là gì?
Đất hiếmCác nguyên tố đất hiếm là thuật ngữ chung chỉ 17 nguyên tố kim loại, bao gồm 15 nguyên tố lanthanide, scandium và yttrium. Những nguyên tố này sở hữu các đặc tính điện và từ tuyệt vời, khiến chúng trở nên thiết yếu cho việc sản xuất tất cả các thiết bị điện tử. Ví dụ, một máy bay chiến đấu F-35 sử dụng khoảng 417 kg nguyên tố đất hiếm, trong khi một robot hình người trung bình tiêu thụ khoảng 4 kg.
Các nguyên tố đất hiếm được gọi là “hiếm” không phải vì trữ lượng của chúng trong vỏ Trái đất cực kỳ nhỏ, mà là vì chúng thường tồn tại trong quặng ở dạng phân tán. Tính chất hóa học của chúng tương tự nhau, khiến việc tách chiết hiệu quả bằng các phương pháp thông thường trở nên khó khăn. Việc chiết xuất oxit đất hiếm có độ tinh khiết cao từ quặng đòi hỏi các quy trình tách chiết và tinh chế tiên tiến. Trung Quốc từ lâu đã tích lũy được những lợi thế đáng kể trong lĩnh vực này.
Lợi thế của Trung Quốc trong lĩnh vực đất hiếm
Trung Quốc là quốc gia dẫn đầu về công nghệ chế biến và tách các nguyên tố đất hiếm, và đã hoàn thiện việc ứng dụng các quy trình như “chiết xuất từng bước (chiết xuất bằng dung môi)”. Theo báo cáo, độ tinh khiết của oxit đất hiếm có thể đạt hơn 99,9%, đáp ứng được các yêu cầu khắt khe của các lĩnh vực cao cấp như bán dẫn, hàng không vũ trụ và điện tử chính xác.
Ngược lại, các quy trình truyền thống được sử dụng ở Hoa Kỳ và Nhật Bản thường chỉ đạt độ tinh khiết khoảng 99%, điều này hạn chế việc sử dụng chúng trong các ngành công nghiệp tiên tiến. Hơn nữa, một số người tin rằng công nghệ chiết xuất của Trung Quốc có thể tách đồng thời cả 17 nguyên tố, trong khi quy trình của Hoa Kỳ thường chỉ xử lý từng nguyên tố một.
Về quy mô sản xuất, Trung Quốc đã đạt được sản xuất hàng loạt với khối lượng tính bằng tấn, trong khi Hoa Kỳ hiện chủ yếu sản xuất với khối lượng tính bằng kilogam. Sự khác biệt về quy mô này đã dẫn đến lợi thế cạnh tranh về giá đáng kể. Kết quả là, Trung Quốc nắm giữ khoảng 90% thị trường chế biến đất hiếm toàn cầu, và thậm chí quặng đất hiếm khai thác ở Hoa Kỳ cũng thường được vận chuyển đến Trung Quốc để chế biến.
Năm 1992, Đặng Tiểu Bình tuyên bố: “Trung Đông có dầu mỏ, còn Trung Quốc có đất hiếm”. Tuyên bố này phản ánh sự nhận thức sớm của Trung Quốc về tầm quan trọng của đất hiếm như một nguồn tài nguyên chiến lược. Việc điều chỉnh chính sách này cũng được xem là một bước đi trong khuôn khổ chiến lược đó.
Nội dung cụ thể của các biện pháp kiểm soát đất hiếm của Bộ Thương mại Trung Quốc
Từ tháng 4 năm nay, Trung Quốc đã áp đặt các hạn chế xuất khẩu đối với bảy nguyên tố đất hiếm trung bình và nặng (Sm, Gd, Tb, Dy, Lu, Scan và Yttrium), cũng như các vật liệu nam châm vĩnh cửu liên quan. Ngày 9 tháng 10, Bộ Thương mại tiếp tục mở rộng các hạn chế này sang bao gồm kim loại, hợp kim và các sản phẩm liên quan của năm nguyên tố khác: Europium, Holmium, Er, Thulium và Ytterbium.
Hiện nay, việc cung cấp từ bên ngoài các nguyên tố đất hiếm cần thiết cho các mạch tích hợp dưới 14 nanomet, bộ nhớ 256 lớp trở lên và thiết bị sản xuất, kiểm tra của chúng, cũng như các nguyên tố đất hiếm được sử dụng trong nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo có tiềm năng ứng dụng quân sự, đều phải được Bộ Thương mại Trung Quốc phê duyệt nghiêm ngặt.
Hơn nữa, phạm vi kiểm soát đã mở rộng vượt ra ngoài các sản phẩm đất hiếm để bao trùm toàn bộ các công nghệ và thiết bị dùng cho việc tinh chế, tách chiết và chế biến. Sự điều chỉnh này thậm chí có thể ảnh hưởng đến nguồn cung toàn cầu của các chất chiết xuất độc đáo, tác động trực tiếp đến nhu cầu của Mỹ đối với xe điện, chất bán dẫn tiên tiến và quốc phòng. Đặc biệt, đất hiếm đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất động cơ điện của Tesla, chất bán dẫn của Nvidia và máy bay chiến đấu F-35.