ट्रम्प ग्रीनलँडवर का लक्ष ठेवून आहेत? त्याच्या धोरणात्मक स्थानापलीकडे, या गोठलेल्या बेटावर "महत्वाचे संसाधने" आहेत.
२०२६-०१-०९ १०:३५ वॉल स्ट्रीट न्यूज अधिकृत खाते
सीसीटीव्ही न्यूजनुसार, स्थानिक वेळेनुसार ८ जानेवारी रोजी अमेरिकेचे अध्यक्ष ट्रम्प यांनी संपूर्ण ग्रीनलँडचा "मालक" अमेरिकेने घेतला पाहिजे असे म्हटले होते, या विधानामुळे ग्रीनलँड पुन्हा एकदा भू-आर्थिक चर्चेत आला आहे.
एचएसबीसीच्या अलीकडील संशोधन अहवालानुसार, जगातील सर्वात मोठ्या बेटाचे केवळ एक धोरणात्मक भौगोलिक स्थानच नाही तर त्यात दुर्मिळ पृथ्वी घटकांसारखे मुबलक खनिज संसाधने देखील आहेत.
ग्रीनलँडमध्ये जगातील आठव्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे दुर्मिळ पृथ्वीचे साठे आहेत (सुमारे १.५ दशलक्ष मेट्रिक टन), आणि जर संभाव्य साठ्यांचा समावेश केला तर ते जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे (३६.१ दशलक्ष मेट्रिक टन) बनू शकते. या बेटावर २९ कच्च्या मालाचे खनिज स्त्रोत देखील आहेत जे युरोपियन कमिशनने गंभीर किंवा मध्यम महत्त्वाचे म्हणून सूचीबद्ध केले आहेत.
तथापि, महत्त्वाचा मुद्दा असा आहे की ग्रीनलँडकडे जगातील आठव्या क्रमांकाचे दुर्मिळ पृथ्वीचे साठे असले तरी, सध्याच्या किमती आणि खाणकामाच्या खर्चाच्या आधारे ही संसाधने जवळच्या काळात काढण्यासाठी आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य नसतील. हे बेट ८०% बर्फाने व्यापलेले आहे, त्यातील अर्ध्याहून अधिक खनिज संसाधने आर्क्टिक सर्कलच्या उत्तरेस स्थित आहेत आणि कठोर पर्यावरणीय नियमांमुळे उत्खनन खर्च जास्त आहे. याचा अर्थ असा की भविष्यात वस्तूंच्या किमतींमध्ये लक्षणीय वाढ झाली नाही तर ग्रीनलँड अल्पावधीत प्रमुख खनिजांचा एक महत्त्वाचा स्रोत बनण्याची शक्यता कमी आहे.
भूराजनीती ग्रीनलँडला पुन्हा चर्चेत आणत आहे, ज्यामुळे त्याला तिप्पट धोरणात्मक मूल्य मिळत आहे.
अमेरिकेचा ग्रीनलँडमधील रस काही नवीन नाही. १९ व्या शतकाच्या सुरुवातीलाच अमेरिकेने ग्रीनलँड खरेदी करण्याचा प्रस्ताव मांडला होता. ट्रम्प प्रशासनाने सत्ता हाती घेतल्यानंतर, २०१९, २०२५ आणि २०२६ मध्ये हा मुद्दा वारंवार उपस्थित करण्यात आला, सुरुवातीच्या "आर्थिक सुरक्षे" वरून "राष्ट्रीय सुरक्षेवर" अधिक भर देण्यात आला.
ग्रीनलँड हा डेन्मार्क राज्याचा एक अर्ध-स्वायत्त प्रदेश आहे, ज्याची लोकसंख्या फक्त ५७,००० आहे आणि जागतिक स्तरावर त्याचा जीडीपी १८९ वा आहे, ज्यामुळे त्याची अर्थव्यवस्था नगण्य आहे. तथापि, त्याचे भौगोलिक महत्त्व असाधारण आहे: जगातील सर्वात मोठे बेट म्हणून, ते जागतिक अर्थव्यवस्थांमध्ये क्षेत्रफळाच्या बाबतीत १३ व्या क्रमांकावर आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, बेटाचा सुमारे ८०% भाग बर्फाने व्यापलेला आहे आणि त्याचे धोरणात्मक स्थान युनायटेड स्टेट्स, युरोप आणि रशिया यांच्यामध्ये आहे.
एचएसबीसीने म्हटले आहे की ग्रीनलँडची प्रसिद्धी तीन प्रमुख घटकांच्या एकत्रित परिणामामुळे झाली आहे:
सर्वप्रथम आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे सुरक्षेचे विचार. ग्रीनलँड हे युनायटेड स्टेट्स, युरोप आणि रशिया यांच्यामध्ये सामरिकदृष्ट्या स्थित आहे, ज्यामुळे त्याचे भौगोलिक स्थान लष्करीदृष्ट्या अत्यंत मौल्यवान बनते.
दुसरे म्हणजे, शिपिंग क्षमता आहे. हवामान बदलामुळे आर्क्टिक बर्फ वितळत असल्याने, उत्तर सागरी मार्ग अधिक सुलभ आणि महत्त्वाचा होऊ शकतो आणि ग्रीनलँडचे भौगोलिक स्थान भविष्यातील जागतिक शिपिंग लँडस्केपमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावेल.
तिसरे म्हणजे, नैसर्गिक संसाधने आहेत. हाच या चर्चेचा मुख्य केंद्रबिंदू आहे.
येथे जगातील सर्वात मोठ्या दुर्मिळ पृथ्वी साठ्यांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये जड दुर्मिळ पृथ्वी घटकांचे प्रमुख प्रमाण आहे आणि येथे २९ प्रमुख खनिज संसाधने आहेत.
अहवालात असे सूचित केले आहे की, यूएस जिओलॉजिकल सर्व्हे (USGS) च्या २०२५ च्या आकडेवारीनुसार, ग्रीनलँडमध्ये अंदाजे १.५ दशलक्ष मेट्रिक टनदुर्मिळ पृथ्वीजागतिक स्तरावर ८ व्या क्रमांकावर असलेले साठे. तथापि, डेन्मार्क आणि ग्रीनलँडच्या भूगर्भीय सर्वेक्षण (GEUS) ने अधिक आशावादी मूल्यांकन दिले आहे, जे सूचित करते की ग्रीनलँडमध्ये प्रत्यक्षात ३६.१ दशलक्ष मेट्रिक टन दुर्मिळ पृथ्वीचे साठे असू शकतात. जर हा आकडा अचूक असेल, तर ते ग्रीनलँडला जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे दुर्मिळ पृथ्वीचे साठे धारक बनवेल.
सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ग्रीनलँडमध्ये जड दुर्मिळ पृथ्वी घटकांचे (टर्बियम, डिस्प्रोसियम आणि य्ट्रियमसह) अपवादात्मकपणे उच्च सांद्रता आहे, जे सामान्यतः बहुतेक दुर्मिळ पृथ्वी साठ्यांपैकी 10% पेक्षा कमी असतात परंतु पवन टर्बाइन, इलेक्ट्रिक वाहने आणि संरक्षण प्रणालींमध्ये आवश्यक असलेल्या कायमस्वरूपी चुंबकांसाठी ते प्रमुख साहित्य आहेत.
दुर्मिळ पृथ्वी घटकांव्यतिरिक्त, ग्रीनलँडमध्ये निकेल, तांबे, लिथियम आणि कथील यांसारख्या खनिजांचे मध्यम साठे तसेच तेल आणि वायू संसाधने आहेत. यूएस जिओलॉजिकल सर्व्हेचा अंदाज आहे की आर्क्टिक सर्कलमध्ये जगातील जवळजवळ 30% न सापडलेल्या नैसर्गिक वायू साठ्यांचा समावेश असू शकतो.
युरोपियन कमिशनने (२०२३) अत्यंत किंवा मध्यम महत्त्वाचे म्हणून ओळखलेल्या ३८ "महत्वाच्या कच्च्या मालांपैकी" २९ ग्रीनलँडमध्ये आहेत आणि ही खनिजे GEUS (२०२३) द्वारे धोरणात्मक किंवा आर्थिकदृष्ट्या देखील महत्त्वाची मानली जातात.
खनिज संसाधनांचा हा विस्तृत पोर्टफोलिओ ग्रीनलँडला जागतिक महत्त्वाच्या खनिज पुरवठा साखळीत एक महत्त्वाचे स्थान देतो, विशेषतः सध्याच्या भू-आर्थिक वातावरणात जिथे देश त्यांच्या पुरवठा साखळीत विविधता आणण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
खाणकामाला मोठ्या आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागतो.
तथापि, सैद्धांतिक साठा आणि प्रत्यक्ष उत्खनन क्षमता यामध्ये मोठी तफावत आहे आणि ग्रीनलँडच्या संसाधनांच्या विकासासमोर गंभीर आव्हाने आहेत.
भौगोलिक आव्हाने महत्त्वाची आहेत: GEUS ने ओळखलेल्या खनिज संभाव्य स्थळांपैकी निम्म्याहून अधिक ठिकाणे आर्क्टिक सर्कलच्या उत्तरेस स्थित आहेत. ग्रीनलँडचा ८०% भाग बर्फाने व्यापलेला असल्याने, अत्यंत हवामान परिस्थितीमुळे खाणकामाची अडचण आणि खर्च मोठ्या प्रमाणात वाढतो.
प्रकल्पाची प्रगती मंद आहे: दुर्मिळ पृथ्वी खाणकामाचे उदाहरण घेतल्यास, दक्षिण ग्रीनलँडमधील क्वानेफजेल्ड आणि टॅनब्रीझ साठ्यांमध्ये क्षमता असली तरी (टॅनब्रीझ प्रकल्पाने २०२६ पासून दरवर्षी सुमारे ८५,००० टन दुर्मिळ पृथ्वी ऑक्साईड तयार करण्याचे प्रारंभिक लक्ष्य ठेवले आहे), सध्या प्रत्यक्षात मोठ्या प्रमाणात खाणी कार्यरत नाहीत.
आर्थिक व्यवहार्यता प्रश्नचिन्हास्पद आहे: सध्याच्या किंमती आणि उत्पादन खर्च, गोठलेल्या भौगोलिक वातावरणाची अतिरिक्त जटिलता आणि तुलनेने कडक पर्यावरणीय कायदे लक्षात घेता, ग्रीनलँडची दुर्मिळ पृथ्वी संसाधने नजीकच्या काळात आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य असण्याची शक्यता कमी आहे. GEUS अहवालात स्पष्टपणे म्हटले आहे की ग्रीनलँड ठेवींच्या आर्थिकदृष्ट्या शोषणयोग्य खाणकामासाठी उच्च वस्तूंच्या किमती आवश्यक आहेत.
एचएसबीसीच्या एका संशोधन अहवालात असे म्हटले आहे की ही परिस्थिती व्हेनेझुएलाच्या तेलाच्या दुर्दशेसारखीच आहे. जरी व्हेनेझुएलाकडे जगातील सर्वात मोठे सिद्ध झालेले तेल साठे असले तरी, केवळ एक छोटासा भाग आर्थिकदृष्ट्या शोषण करण्यायोग्य आहे.
ग्रीनलँडचीही कथा अशीच आहे: प्रचंड साठे आहेत, परंतु उत्खननाची आर्थिक व्यवहार्यता अस्पष्ट आहे. केवळ देशाकडे कमोडिटी संसाधने आहेत की नाही यातच मुख्य गोष्ट नाही, तर ती संसाधने काढणे आर्थिकदृष्ट्या शक्य आहे की नाही यात देखील मुख्य गोष्ट आहे. वाढत्या तीव्र जागतिक भू-आर्थिक स्पर्धेच्या आणि व्यापार आणि कमोडिटी प्रवेशाचा भू-राजकीय साधने म्हणून वाढत्या वापराच्या संदर्भात हा फरक विशेषतः महत्त्वाचा आहे.